REGIONALNI I LOKALNI RAZVOJ U KONTEKSTU REINDUSTRIJALIZACIJE I ZELENE TRANZICIJE

Ekonomski  fakultet, Istočno  Sarajevo
26–27. MART 2026.

XV MEĐUNARODNA NAUČNA KONFERENCIJA  JAHORINSKI POSLOVNI FORUM 2026

Poštovane kolege, prijatelji i autori,

Zablude o velikim i „svetim“ ciljevima i neplodan,prije svega politički, rad u postkonfliktnom periodu dovele su nas u dugotrajnu ekonomsku i političku krizu i skoro izvele na stranputicu života. Pri tome naročito su stradali neki tzv. prirodni regioni, shvaćeni  kao geografske cjeline, a uz njih i veliki broj lokalnih zajednica,odnosno lokalnih samouprava.

Odnos prema prostoru,koji je najtješnje povezan sa „zelenom“ privredom,govori mnogo o lošem činjenju svih subjekata političkog i ekonomskog sistema.Spomenimo samo depopulaciju i demografsko pražnjenje prostora, deagrarizaciju, odnos prema obradivom zemljištu, zagađenju prirodne sredine,uništavanje stočnog fonda, šumskog fonda, malih riječnih vodotokapa sve do  inflatornog udara deficita hrane, parazitiranja i ljenstvovanja nemalog broja stanovništva te opadanja optimizma u društvuitd. Zaboravili smo na proizvodnju,integralni ruralni razvoj,odnosno „seosku privredu“, zanatske djelatnosti i profesije, rekultivaciju zemljišta, novi svijet energetike,preduzetništvo, kao i na potrebnu politiku ekološke transformacije na nivou sistema,regiona pa sve do lokala.

Ova naučna konferencija trebalo bi da bude svojevrsna „molitva“ na ivici provalije,uz ukazivanje na gorke pilule koje smo popili i znanja i ideologije koje su nas udaljile od smislenog privređivanja i zdravog življenja, ali prije svegatreba da bude koristan susreti prilika za razmjenu iskustava između učesnika,tj. domaćina i njegovih gostiju.

Osiromašenii zaluđeniznamo sve o tome kako su neke zemlje propale u razvoju, a druge, opet, uspjele, a sebi ne znamo naći lijeka niti snage za odlučujući zaokret. Lijepo je biti turista, voljeti i razvijati turizam, baviti se lovom i ribolovom, konobarisati u punim salama gostiju, ali bez  „proizvodnje“ nema dugoročnog privrednog rasta niti visokog standarda života (Kaldorovi zakoni), pogotovo za zemlju koja ima resurse i koja je na nižem nivou razvijenosti. Industrijalizacija,odnosno reindustrijalizacija predstavlja nužnu fazu u razvoju zemlje kojom se transformiše njen proizvodni sektor i jača njegova otpornost na sve izazove i rizike. Svakako, nužna je faza zaizlazak iz zone distopije i „velikog propadanja“.

Ono što jeposebnovažno naglasiti je to da nema industrijalizacije i reindustrijalizacije bez smislene,dobro fundirane politike tih procesa (ciljevi, programi,projekti). Misli se kako na opštu, tako i na sektorske industrijske politike. Dosadašnja tranzicija kod nas je više crna nego „zelena“, iako imamo sve mogućnosti i faktorske potencijale da bude dobro zelena.Pokazalo se u dosadašnjoj istoriji ljudskog društva da nema slučajnosti, kako u prirodi, tako i u privredi,životu, u politici.Samo ozbiljni, proračunati, a racionalni uspijevaju.Od slučajnih lidera i slučajnih politika glava boli.Bolja privredna i nova industrijska politika su namprijeko potrebni.

Regionalni i lokalni razvoj, kao i „tijela sile prirode“­­, prirodni resursi i njihovo pametnije korištenje se ne smiju zanemariti.Ekonomski i društveni život se moraju uskladiti sa životom prirode i prirodnog okruženja.Saradnja sa prirodom,čuvanje prirode i blagovremeno djelovanje u odnosu na klimatske promjene bili su i ostaju visoki prioritet svake industrijske i ekološke politike i drugih politika modernizacije. Vještačka inteligencija i digitalizacija su takođe tu,među prioritetima, kao važan segment  modernizacijskih  procesa u cjelini.